Historia bazyliki

 

Najstarsza wiadomość o organach w kolegiacie kieleckiej pochodzi z 1487 r. Umieszczone były w południowej ścianie nawy głównej ówczesnego kościoła romańskiego. Ufundowali je Stanisław Świeradzic, prepozyt i Dobiesław z Sienna, dziekan. Wizytacja kardynała Radziwiłła z 1598 r. przedstawia organy jako zaniedbane i zepsute. Wg inwentarza z 1734 r. organy znajdowały się nad podmurowaną arkadą przy wielkich drzwiach do kościoła. Prospekt był marmoryzowany na niebiesko i czerwono, dekorowany pozłacaną rzeźbą. Instrument miał 25 głosów (6 w pozytywie), dwie klawiatury, pedał, 6 miechów potrzebujących naprawy, bęben i tremolo (w pozytywie). Wszystkie piszczałki były wykonane z cyny.

W końcu 1734 r. organy zostały poddane remontowi, który  wykonał organmistrz z Warszawy Wawrzyniec Zadorski. Wg umowy z 12 listopada 1734 r. zawartej między ks. kanonikiem Sebastianem Hińczą, prokuratorem kapituły kieleckiej, a organmistrzem ustalono, że przy organach należy wykonać następujące prace: naprawa 6 miechów z wymianą m.in. irchy i zawiasów, naprawa i renowacja manuałów z powleczeniem klawiszy nową wykładziną drewnianą. Ponadto naprawa mechanizmów (ligatury), wymiana sprężyn (forfeksów) i ogólna korekta umożliwiająca sprawne działanie wszystkich głosów. Umowa przewidywała także zamontowanie nowych piszczałek drewnianych. Wszystkie głosy organowe miały być dokładnie wystrojone, a prospekt i szafa organowa wyczyszczone i odnowione. Dla organmistrza ustalono honorarium w wysokości 100 czerwonych złotych.

Ok. 20 lat później stan instrumentu pogorszył się. W 1755 r. kapituła kolegiacka powierzyła ocenę stanu organów Józefowi Sitarskiemu, organmistrzowi z klasztoru Cystersów w Jędrzejowie, który po oględzinach ustalił, że należy zbudować nowy instrument. Budowę nowych organów kapituła zleciła organmistrzowi z Krakowa Ignacemu Foglerowi. Ponadto miał on wybudować nowy chór muzyczny oraz pozytyw, który byłby używany w trakcie budowy głównych organów. 8 lutego 1765 r. w Krakowie sporządzono umowę na budowę organów, podpisaną przez ks. Józefa Rogallę, kanonika katedralnego, kustosza kieleckiego i organmistrza Ignacego Foglera. Inwentarz z 1790 r. podaje, że chór z organami umieszczony był na czterech kamiennych kolumnach, pomalowany na żółto z rzeźbą pozłacaną. Stół gry wbudowany był w centralną ścianę cokołu tak, że organista zwrócony był tyłem do ołtarza. Wewnątrz szafy organowej widoczne są do dzisiaj dawne otwory po kluczach rejestrowych.

Otwory po kluczach rejestrowych (wnętrze szafy organowej)

W 1. poł. XIX w. znacznie pogorszył się stan techniczny organów. Kapituła za pośrednictwem dziekana kolegiaty starała się o fundusze m.in. na remont instrumentu. O jego stanie świadczy dość szczegółowy wykaz kosztów z 1840 r. z opisem napraw, które należało wykonać. Prac remontowych podjął się Karol Żakiewicz, organmistrz z Brzezin z guberni mazowieckiej, który w 1841 r. odpowiedział na ogłoszenie Dozoru Kościelnego w sprawie remontu organów w kolegiacie kieleckiej. Prace remontowe zakończył 19 października 1841 r. W 1850 r. staraniem ks. Majerczaka, ówczesnego administratora diecezji kielecko-krakowskiej, chór organy „odlakierowano" na biało. W 1852 r. na naradzie Dozoru Kościelnego mówiono m.in. o stanie organów. Prospekt miał wiele ubytków w częściach złoconych i malowanych, sam instrument był rozstrojony o zniszczonej klawiaturze i porozklejanych miechach. Przekazano 300 rubli na remont organów. Proboszcz katedry ks. Ćwikliński do naprawy organów sprowadził w 1875 r. organmistrza Antoniego Sapalskiego z Krakowa, u którego zamówił także pozytyw o 4 głosach za 300 rubli, w miejsce dawnego zniszczonego. Pozytyw ten dość szybko uległ zepsuciu na skutek dużej wilgotności, a także „braku dobrego organisty". W 1878 r. rewizji organów katedralnych dokonał organmistrz Schmit; wg przekazów prasowych w 1893 r. organami katedralnymi zajmował się Leopold Blomberg, organmistrz z Warszawy, który wprowadził system stożkowy i dodał 4 nowe głosy. W końcu po tylu naprawach i remontach starego instrumentu kapituła postanowiła zbudować nowe organy. Zorganizowano akcję zbierania datków. Tymczasem ówczesny prałat i kustosz katedry kieleckiej ks. Obuchowicz postanowił sprzedać stary instrument, zachowując jednak rokokowy prospekt. W ogłoszeniu podanym do prasy zachęcał do kupna, podając dyspozycję. Organy zakupił do kościoła parafialnego w Nowym Korczynie ks. Golędzinowski za sumę 150 rubli srebrem Starą balustradę w całości przeniesiono do kościoła w Daleszycach.

DYSPOZYCJA ORGANÓW FOGLERA 

Manuał

Pryncypał 8’
Salcynał 8’
Quintadena 8’
Flaut rewers 8’
Pryncypał 4’
Quinta Major 3’
Oktawa 2’
Flet amabilis 4’
Sesquialtro
Szpill Flet 4’
Sedecima 1’
Mikstura 1’ 3 ch

Pozytyw

Pryncypał 4’
Flet maior
Flet minor
Oktawa 4’
Figura 4’
Sedecima 1’

Pedał

Subbas 16’
Salcynał 8’
Pryncypał 8’
Rurflet 4’
Oktawa 4’
Mikstura 2 ch

 

Budowę nowych organów powierzono znanej wówczas firmie austriackiej Braci Rieger z Karniowa (Jägerndorf) opus 1709. Zachowała się umowa z 14 lipca 1910 r., wg której zbudowano instrument o 30 głosach, 2 manuałach i 1 pedale. Przy okazji budowy organów wybudowano nowy, murowany chór wg projektu inż. Rodcewicza. Uroczystość odbioru organów odbyła się na początku 1912 r. z udziałem prof. Mieczysława Surzyńskiego z Konserwatorium Warszawskiego. W 1940 r. zainstalowano napęd elektryczny. Gruntownego strojenia organów katedralnych dokonał w roku 1941 dr Marek Kwiek.

DYSPOZYCJA ORGANÓW BRACI RIEGER

Manuał I
 
Pryncypał 8’
Bourdon 16’
Gamba 8’
Holflet 8’
Salicjonał 8’
Flet Minor 8’
Trąbka 8’
Oktawa 4’
Rorflet 4’
Oktawa 2’
Kornett 3-5 ch
Mikstura 2 2/3 6 ch
Manuał II (żaluzjowy)
 

Pryncypał skrzypcowy 8’
Amabilis 16’
Flute harmonique 8’
Eolina 8’
Vox celestis 8’
Klarnet 8’
Oktawa 4’
Flute octaviante 4’
Flautino 2’
Harmonia aetheria 2 2/3 4 ch

Pedał
 

Pryncypałbass 16’
Violon 16’
Harmonikabass 16’
Puzon 16’
Oktawbass 8’
Cello 8’
Bassflet 8’


Obecny instrument, to wynik przebudowy dawnych organów Braci Rieger przez firmę Zygmunta Kamińskiego z Warszawy, w latach 1969-1970. Dokonano wtedy poszerzenia i przekonstruowania dyspozycji, dodając trzeci manuał. Zwiększono również skalę manuałów (C-a3) i pedału (C-f3). Wprowadzono również trakturę elektro-pneumatyczną, wstawiono nowy kontuar i boczne segmenty piszczałek. Ostatniej renowacji organów i prospektu dokonano w 1999 r.

DYSPOZYCJA ORGANÓW OBECNYCH

Manuał I
 
Burdon 16'
Pryncypał 8'
Holflet 8'
Gamba 8'
Oktawa 4'
Rurflet 4'
Kwinta 2 2/3'
Oktawa 2'
Kornet 3-5 ch
Mikstura 6 ch
Kwartan 1 1/3' + 1'
Trąbka 8'
Manuał II
 
Pryncypał 8'
Flet minor 8'
Aeolina 8'
Vox Celestis 8'
Oktawa 4'
Flet harm. 4'
Flautino 2'
Tercjan 1 3/5' + 1 1/3'
Harmonia Aeteria 4 ch
Klarnet 8'
Manuał III
 
Flet kryty 8'
Kwintadena 8'
Flet 4'
Sesquialtea 2 2/3' + 1 3/5'
Pryncypał 2'
Kwinta 1 1/3'
Oktawa 1'
Szarf 4 ch
Krumhorn 8'
Pedał
 
Pryncypał 16'
Subbas 16'
Harmonikabas 16'
Oktawa 8'
Fletbas 8'
Chorałbas 4' + 2'
Mikstura 4 ch
Puzon 16'

Kolorem czerwonym oznaczone zostały głosy językowe. 

Źródła: 

Pokora i wstyd po uczynionym grzechu daleko są milsze Bogu, niż pycha po spełnieniu dobrego uczynku.

św. Augustyn

Bazylika katedralna

Poznaj obecne i historyczne fakty

Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej

Blisko 500 lat tradycji

Historia obrazu

Patronka Miasta

Kult Matki Bożej

Prośby i podziękowania


Używamy plików cookies Ta witryna korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności i plików Cookies .
Korzystanie z niniejszej witryny internetowej bez zmiany ustawień jest równoznaczne ze zgodą użytkownika na stosowanie plików Cookies. Zrozumiałem i akceptuję.
157 0.17582607269287